„Zasady” — samo to słowo brzmi trochę sztywno, prawda? Od razu mamy przed oczami wielką tablicę z napisem „Zakaz biegania!” albo „Nie dotykać!”. Tymczasem w przedszkolu zasady nie są po to, żeby dzieciom odebrać radość życia, tylko wręcz przeciwnie — żeby tę radość wspierać i chronić. Dzięki zasadom dzieci czują się bezpiecznie, wiedzą, czego się spodziewać i mogą w pełni korzystać z dzieciństwa.
Kodeks przedszkolaka – zasady w przedszkolu
Jak wprowadzać zasady w przedszkolu? Czy kodeks przedszkolaka to jedyny sposób? Niekoniecznie… W prywatnych przedszkolach w Warszawie, takich jak dwujęzyczne przedszkole Pomarańczowa Ciuchcia, zasady nie powstają na biurku pani dyrektor, nie są też wynikiem studiowania przez nauczycieli „tajemnych ksiąg o wychowaniu”. U nas zasady rodzą się z codzienności. Z rozmów, wspólnych doświadczeń i… z tych wszystkich małych (czasem głośnych i mokrych od łez) sytuacji, które dzieją się każdego dnia.
Nie mamy jednej, sztywnej listy przyczepionej we wrześniu do tablicy, która obowiązuje wszystkie dzieci od razu i na zawsze, niezależnie od tego, co się wydarzy. Zasady żyją — zmieniają się tak, jak zmieniają się potrzeby dzieci i to, co akurat dzieje się w grupie.
Na przykład: Jeśli pewnego dnia dzieci pokłócą się o zabawki i w sali rozbrzmi chóralne „on mi zabrał!” – to właśnie wtedy siadamy w kółku i zastanawiamy się: „Co możemy zrobić, kiedy bardzo czegoś chcemy, a ktoś inny też tego potrzebuje?”, „Co zrobić, żeby każdy mógł pobawić się zabawką?”.
Albo, kiedy jedno dziecko zaczyna bardzo głośno krzyczeć, bo chce zwrócić na siebie uwagę, a inne dzieci zatykają uszy i proszą o ciszę — to sytuacja, która staje się dla nas pretekstem do rozmowy: „Co możemy zrobić, żeby każdy czuł się dobrze, nawet, jeśli ktoś ma dużo emocji?” oraz „Jak możemy pokazać, że chcemy coś powiedzieć, bez krzyku?”.
To właśnie takie naturalne, „życiowe” sytuacje wykorzystujemy, żeby wprowadzać zasady — na świeżo, w kontekście, wtedy, gdy mają sens. Dzięki temu w Pomarańczowej Ciuchci zasady stają się bliskie i prawdziwe. Są jak wspólna umowa, którą dzieci same pomagają napisać. To nie „nakaz z góry”, ale plan działania, który sprawia, że czują się bezpieczne i ważne.
Zasady zachowania w przedszkolu – co powinien wiedzieć każdy przedszkolak
Przedszkole to taka mini wersja świata. Tutaj dzieci uczą się, że nie wszystko dzieje się „już”, że nie zawsze dostaniemy to, czego chcemy… i że nie wszyscy dorośli „potrafią czytać w ich myślach”, tak jak mama i tata…
Uczą się, jak mówić, żeby być usłyszanym, a także, że kiedy ktoś mówi, warto go słuchać; że czasem trzeba poczekać na swoją kolej; że można o coś poprosić, zamiast zabierać; że można powiedzieć „nie” w taki sposób, żeby nikogo nie zranić; że z rozczarowaniem — tym, że ktoś wybrał inne towarzystwo lub zabawę — można sobie poradzić inaczej, niż obrażając się.
Każde dziecko uczy się tego w swoim tempie. Jedno zrozumie to od razu, a drugie będzie potrzebowało 347 powtórzeń — i to jest ok.
W Pomarańczowej Ciuchci staramy się wspierać dzieci w tym procesie cierpliwie i z uważnością. Zamiast mówić „Nie krzycz!”, pytamy: „Jak możesz powiedzieć to spokojnym głosem, żeby inni chcieli Cię usłyszeć?”. Zamiast „Nie zabieraj!”, mówimy: „Co możesz powiedzieć, żeby poprosić o zabawkę?”.
Dzięki takiemu podejściu dzieci uczą się nie tylko zasad, ale przede wszystkim empatii i szacunku do siebie i innych. To wartości, które wpisują się w podstawę programową w przedszkolu, ale także w nasze codzienne metody pracy w przedszkolu, w których stawiamy na budowanie relacji i uczenie się poprzez doświadczenie.
Zasady relacji między dziećmi w przedszkolu
Relacje w przedszkolu są jak układanie dużych, kolorowych puzzli. Każde dziecko to wyjątkowy kawałek — inny kształt, inne kolory, inne pomysły i energia. Czasem te kawałki pasują do siebie od razu i dzieci bawią się razem, jakby znały się od zawsze. A czasem potrzeba więcej czasu, cierpliwości i kilku prób, żeby znaleźć miejsce dla każdego elementu. I to jest zupełnie normalne.
W Pomarańczowej Ciuchci mówimy dzieciom, że wszystkie emocje są w porządku — złość, smutek, radość, zazdrość. Wszystkie są dla nas ważną informacją o tym, co czujemy i przeżywamy. Jednocześnie ważne jest, jak je okazujemy.
Nie chodzi o to, żeby nie być złym, ale o to, żeby nie popychać kolegi, kiedy czujemy frustrację. Nie chodzi o to, żeby nie płakać, ale żeby nauczyć się powiedzieć: „Jest mi trudno” albo „Potrzebuję wsparcia”.
Ogromną rolę odgrywa tu modelowanie, czyli to, co my, dorośli, pokazujemy dzieciom na co dzień swoim zachowaniem. Kiedy mówimy o emocjach spokojnie, potrafimy przeprosić i cierpliwie słuchamy, dzieci patrzą i uczą się od nas każdego dnia, nawet, jeśli nam się wydaje, że są zajęte zabawą.
Dlatego w Pomarańczowej Ciuchci mówimy: „Widzę, że jesteś zdenerwowany. Chcesz mi opowiedzieć, co się wydarzyło?” „Rozumiem, że jesteś rozczarowany, że kolega nie chciał teraz się bawić. Możesz mu to powiedzieć spokojnym głosem.”
Dzięki temu dzieci zaczynają widzieć, że relacje nie są wyścigiem, ale wspólną układanką, w której liczy się współpraca i wzajemne dopasowanie, a nie wygrywanie.
Zasady bezpieczeństwa w przedszkolu
Temat bezpieczeństwa często kojarzy się dorosłym z listą zakazów i groźnych ostrzeżeń. „Nie biegaj, bo się przewrócisz!”, „Nie wspinaj się, bo spadniesz!”, „Nie dotykaj, bo się skaleczysz.”
W Pomarańczowej Ciuchci patrzymy na to zupełnie inaczej. Zasady bezpieczeństwa nie mają być straszakiem, który odbiera dzieciom radość odkrywania świata. Mają być jak delikatna siatka ochronna, która daje pewność i pozwala doświadczać bez lęku.
Pokazujemy dzieciom, że dbanie o bezpieczeństwo to forma troski — o siebie i o innych. Dlatego mówimy: „Zatrzymaj się, chcę, żebyś był bezpieczny.”, „Nie wspinaj się tutaj, bo ta półka to nie ścianka wspinaczkowa.”, „Nie rzucamy zabawkami, bo zależy mi na tym, żebyśmy wszyscy czuli się bezpiecznie.”
Kiedy dzieci rozumieją sens, chętniej współpracują. Uczą się, że zasady bezpieczeństwa są stworzone po to, żeby mogły doświadczać nowych rzeczy bez obaw i z większą pewnością siebie.
Zasady w przedszkolu nie są narzędziem, aby wychować dzieci, które zawsze są „grzeczne”, zgodne i ciche. Mają nauczyć je czegoś o wiele ważniejszego: jak być sobą w grupie, jak mówić „tak” i „nie” z szacunkiem, jak współpracować, a czasem się nie zgadzać i nadal być razem.
W przedszkolach Pomarańczowa Ciuchcia każda rozmowa o zasadach to okazja do pokazania dziecku: „Jesteś ważny. To, co czujesz, ma znaczenie. I możesz to wyrazić w sposób, który jest dobry i dla ciebie, i dla innych.”
AUTOR:
Joanna Goc-Matyskiel
pedagożka, edukatorka Pozytywnej dyscypliny, trenerka TUS oraz krytycznego myślenia
